اهداف کلی :
منظور از ساماندهی اتخاذ روشی منسجم و یکپارچه برای ارایه تمام خدمات و فعالیتهای مربوط به بهداشت و سلامت روان در سطوح پیشگیری ، درمان و توانبخشی و نیز بررسی ، تهیین و تامین نیازهای ( بهداشتی ، درمانی و توانبخشی ) بیماران روانی مزمن است و مقصود از توانبخشی انجام و ارائه کلیه خدمات لازم ، در جهت توانمند ساختن بیماران روانی مزمن جهت دستیابی به زندگی مستقل و خودکفا است که شامل طبی ، روانی ، اجتماعی و حرفه ای می گردد .
( براساس ماده 2 آئین نامه جزء (5) بند (الف ) ماده (192) قانون برنامه سوم توسعه اقتصادی ،اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران )

تعاریف و اصطلاحات :
بیماری روانی :
هر نوع ناسازگاری، نابهنجاری روان شناختی و رفتاری شدیدی که اختلال در کارکردها و عملکردهای اساسی فرد را سبب شود و مداخلات تخصصی را ایجاب نماید ”بیماری روانی“ نامیده می‌شود.
بیمار روانی مزمن:
به بیماری اطلاق می شود که علائم بالینی مشخص آن بیماری به مدت حداقل 2 سال در فرد وجود داشته باشد و یا بیمار به دلیل بیماری روانی سابقه بستری شدن در بیمارستان به مدت بیش از یک بار در طی دو سال گذشته داشته باشد و در حال حاضر نیز از نظر عملکرد اجتماعی و شغلی و یا هر دو دچار مشکل باشد.
بیمار روانی مزمن :
به گروهی از بیماران مبتلا به اختلالات روانی اطلاق می گردد که بیماری آنها شروع و پیشرفت تدریجی داشته باشد.به مدت طولانی (حدود دو سال)دوام یابد و تمایل به عود داشته ،منجر به افت عملکرد و ایجاد ناتوانی یا معلولیت شود. بیمار به دلیل بیماری روانی سابقه بستری شدن در بیمارستان به مدت بیش از یک بار در طی 2 سال گذشته را داشته باشد و در حال حاضر از نظر عملکرد اجتماعی و شغلی و یا هر دو دچار مشکل باشند.
این نوع بیماری ها شامل:اسکیزوفرنی،اختلالات خلقی عاطفی ،اختلالات نافذ رشد(کودکان اتیستیک)ومانند آنها می شود.
ملاک های تشخیص بیماری روانی :
تشخیص بیماری روانی بر اساس ملاک‌های راهنمای تشخیصی و آماری (DSM IV-TR) و دهمین طبقه‌بندی بین‌المللی بیماری‌ها (10-ICD ) می باشد.
تشخیص:
تعیین ماهیت،‌ طبیعت و نوع بیماری را که با استفاده از تهیه شرح حال کامل، معاینه و مصاحبه و تجزیه و تحلیل علائم، نشانه‌ها و یافته‌های پارا کلینیکی (آزمایش،‌ تصویربرداری‌ها، آزمون‌های روان شناختی و...) صورت می‌پذیرد، ”تشخیص“ می‌نامند.
تشخیص بیماری روانی مزمن توسط کمیسیون های ساماندهی بیماران روانی مزمن سازمان بهزیستی انجام می گیرد
درمان:
مجموعه اقدامات، فعالیت‌ها و برنامه‌هایی را که در جهت مراقبت از بیمار و به منظور اعاده سلامتی یا تسکین یا تخفیف درد و رنج و یا رفع علائم و اصلاح یا تثبیت وضعیت بیمار به عمل می‌آید، ”درمان“ می‌نامند.
حیطه فعالیت‌های درمانی محدود به مسائل پزشکی اعم از طبی یا جراحی نیست و حیطه‌های توانبخشی اجتماعی، روانی، و حتی معنوی و فرهنگی را نیز در بر می‌گیرد.
پذیرش :
پذیرش فرایندی است که در آن ، بیماران ارجاعی از سوی مراجع بهداشتی ،مراجع قضایی ، خانواده ها و یا مراجعه شخصی از سوی کمیسیون های ساماندهی بیماران روانی مزمن مورد بررسی واقع شده و در صورت تشخیص و تاییدبیماری روانی مزمن، در سازمان بهزیستی برای این افرادپرونده تشکیل می گردد.
نحوه ارائه خدمت :
1- مراجعه متقاضی به مجتمع بهزیستی نزدیک سکونت
2- تشکیل پرونده توسط کارشناس ساماندهی بیماران روانی مزمن یا اداره بهزیستی شهرستان مربوطه
3- ارجاع متقاضی به کمیسیون بیماران روانی مزمن سازمان استان
4- ارجاع بیمار جهت بهرمندی و دریافت خدمات براساس الویت های تعیین شده در کمیسیون استانی

مراحل پذیرش :

1 -اخذ تاییدیه و نظریه کمیسیون ساماندهی بیماران روانی مزمن استان ( فرم شماره 5 پیوست دستورالعمل )
2 -تکمیل شناسنامه جامه بیماران روانی مزمن توسط مددکار ستاد پذیرش استان ( فرم شماره 9 پیوست دستور العمل )
3 -تکمیل فرم شرح حال بیمار توسط روانشناس ستاد پذیرش ( فرم شماره 10 پیوست دستورالعمل ) برگ خلاصه پرونده بستری در بیمارستان روانپزشکی ( در صورت فقدان سوابق بستری تاییدیه کمیسیون بیمارستان روانپزشکی مبنی بر ابتلا به اختلال روانی )
4 -داشتن نتیجه آزمایشات کامل طبق موارد مندرج در بخش عمومی دستور العمل
5 - اخذ رضایت نامه از خود بیمار یا قیم یا ولی قانونی وی در موقع پذیرش ( فرم شماره 6 پیوست دستور العمل

ضوابط عمومی پذیرش :
الف) بیمار روانی باید فاقد تحریکات روانی و علائم حاد باشد.
ب) بیمارانی که بیماری عفونی مسری و جدی مانند (ایدز،هپاتیت و سل و...) داشته باشند پس از کنترل علائم حاد و بارعایت اصول بهداشتی و طبق ضوابط موجود ( از جمله ضوابط وزارت بهداشت ، درمان و آموزش پزشکی ) در اتاق های جداگانه اسکان داده میشوند و کلیه پرسنل مرکز موظفند آموزش های لازم را در این خصوص کسب کرده باشند . بدیهی است در صورت کنترل بیماری ، ارتباط این بیماران با بیماران دیگر با رعایت اصول بهداشتی بلامانع می باشد .
پ) کلیه بیماران روانی معتاد، تنها بعد از سم زدایی در مراکز مذکور پذیرش خواهند شد
ث) بیماران روانی عضوی تنها بعد از انجام درمان های لازم و در صورت فقدان علائم حاد جسمی و روانی در مراکز مذکور پذیرفته می شوند.
حداقل سن جهت پذیرش 16 سال می باشد.
تبصره : بیماران سالمندی که بیماری آنان بعد از 60 سالگی بروز کرده باشد و نیز سالمندانی که دچار معلولیت های جسمی باشند در این مراکز پذیرفته نخواهند شد.

مدارک لازم جهت تشکیل پرونده بیمار در مراکز درمان و توانبخشی بیماران روانی مزمن :
– برگ خلاصه پروند بستری در بیمارستان روانپزشکی ( در صورت فقدان سوابق بستری تاییدیه کمیسیون بیمارستان روانپزشکی مبنی بر ابتلا به اختلال روانی )
6 -دو قطعه عکس بیمار
7 -تصویرصفحه اول ودوم شناسنامه بیمارو کارت ملی کلیه اعضا خانوار( در صورتی که بیمار سرپرست خانوار باشد
8 - فرمهای تکمیل شده شماره 5،6،9،10،11 پیوست دستور العمل
9 -گزارش مددکاری از وضعیت اقتصادی ، اجتماعی خانوار
10 -قیم نامه یا گواهی بی سرپرستی از سوی مراجع قضائی برای بیماران فاقد سرپرست
مراکز ارائه‌دهنده خدمات درمانی و توانبخشی بیماران روانی مزمن:
به هر یک از مراکزی که با رعایت قوانین موضوعه، نسبت به ارائه خدمات تشخیصی، درمانی، مشاوره‌ای و توانبخشی به بیماران روانی مزمن اقدام می‌کنند حسب مورد، مرکز ارائه آن نوع خدمت اطلاق می‌شود، که عبارتند از:
مراکز روزانه:
به مراکزی که در آن درمان و توانبخشی بیماران از طریق خدماتی مانند دارو درمانی، درمان‌های روان شناختی و آموزش بیماران و خانواده‌های آنان، ارائه می‌شود، مراکز روزانه درمان و توانبخشی بیماران روانی مزمن گفته می شود. اعضای تیم تخصصی در این مراکز شامل روان پزشک، روان‌شناس بالینی ، کاردرمانگر،مددکار اجتماعی، مربی حرفه ای آموزش دیده و پرستار است. (از ساعت 8 صبح الی 2 بعدازظهر و در شیفت بعد ازظهر از 2 بعد از ظهر تا 8 شب) به بیماران روانی مزمن ارائه خدمت صورت می گیرد .
مراکز درمان و توانبخشی مبتلایان به اختلالات نافذ رشد:
به مراکزی گفته می شود که در آن درمان، پیگیری و توانبخشی مبتلایان به اختلالات نافذ رشد مانند اتیسم، آسپرگر و... از طریق شیوه های درمانی خاص نظیر تحلیل رفتار کاربردی ، کاردرمانی ، گفتاردرمانی ، موسیقی درمانی ، حرکت درمانی، شیوه های تربیت شنیداری ، دارو درمانی ، ویتامین درمانی و ... و آموزش بیماران و خانواده های آنان در محل مرکز و یا در مرکز و در محل سکونت بیماران صورت می پذیرد. اعضای تیم درمان در این مراکز شامل : روانپزشک ، روانشناس بالینی ، کاردرمانگر ذهنی، گفتار درمانگر و مربی آموزش دیده است.
مراکز پیگیری درمان و توانبخشی بیماران روانی مزمن در منزل:
مراکزی که درآن خدمات پیگیری ، درمان توانبخشی به بیماران روانی مزمن به صورت سیار در محل زندگی یا کار ارائه می شود این مراکز موظف هستند بر اساس خدمات از پیش تعیین شده توسط گروه تخصصی خویش شامل ( پزشک عمومی دوره دیده ، روانپزشک ، روانشناس بالینی ، روان پرستار ، مددکار ، کاردرمانگر و... ) خدمات ارائه دهند .
کارگاه‌های حمایت شده تولیدی:
واحدی آموزشی-تولیدی است که برای حمایت از افراد معلول و یا بیماران روانی مزمنی که در شرایط ویژه قابل آموزش هستند و فرصت آموزش ،کار و اشتغال یا فعالیت اقتصادی را نزد کارفرمایان نمی یابند و یا توان داشتن شغل مستقلی را ندارند، تشکیل می گردد.
کارگاه‌هایی هستند که در آنان بیماران تحت نظارت مستقیم گروهی از متخصصان از جمله روانشناس و مربی حرفه‌آموزی و با امکان دسترسی آسان به سایر اعضای تیم توانبخشی، به صورت نیمه وقت یا تمام وقت مشغول انجام کار می‌شوند.
در این کارگاه‌ها عوامل استراس زا تا حد مقدور کاهش داده شده و یا حذف می‌شوند تا بیماران بتوانند به طور موثر در امر تولید دخالت نمایند و احساس کفایت کنند. مسائلی مانند کندی سرعت تولید که در کارگاه‌های حرفه ای قابل قبول نیست در کارگاه‌های مذکور مورد اغماض واقع می‌شوند. ساعت فعالیت در این مراکز 8 صبح تا 15 بعد از ظهر و روز های پنجشنبه از 8 تا 12 می باشد.
مراکز شبانه روزی :
مراکزی که به صورت شبانه روزی خدمات مراقبتی و توانبخشی به بیماران ارائه می دهند و بیماران روانی مزمن از طریق کمیسیون ساماندهی استان مربوطه به این مراکز معرفی می گردند.
این مراکز عبارتند از: مراکز شبانه روزی ، خانه‌های نیمه راهی ، نگهداری موقت .

نگهداری موقت : این فعالیت با هدف حمایت از خانواده ها و ایجاد فرصتی برای تجدید قوا و روحیه ایشان برای مراقبت از بیمار با ایجاد بخش نگهداری موقت در مراکز شبانه روزی متقاضی اجرا می شود .
سقف مدت نگهداری موقت بیمار در مرکز حداکثر 2 ماه در سال می باشد.

مراکزدرمان و توانبخشی شبانه‌روزی بیماران روانی مزمن:
به مراکزی اطلاق می‌شود که در آن بیماران روانی مزمن فاقد سرپناه، بیماران فاقد قدرت انطباق لازم با سایر اعضای خانواده و نیز دسته‌ای از آنان که مهارت‌های لازم برای اداره مستقل امور زندگی خود را دارا نمی‌باشند، ‌اسکان داده می‌شوند و تحت مراقبت و آموزش مهارت‌های لازم قرار می‌گیرند.
ارائه خدمات سرپایی در مراکز شبانه روزی ممنوع است.
مراکز درمانی حفاظت شده قضائی:
مراکزی هستند که در آنها مجرمان خطرناک و گروهی از مبتلایان به اختلالات شخصیتی که مسئول اعمال خود شمرده می‌شوند، ضمن تحمل کیفر طبق حکم مراجع صالحه قضائی، تحت حفاظت نیروی انتظامی و وفق قانون مصوب اردیبهشت 1339، تحت درمان، مراقبت و توانبخشی قرار می‌گیرند.تاسیس این مراکز توسط قوه قضائیه و صدور مجوزاز جمله وظایف سازمان بهزیستی می باشد. تامین منابع (شامل اعتبارات، بودجه، نیروی انسانی،حفاظت از مرکز و کلیه بیماران زندانی و پرسنل و...) بر عهده قوه قضاییه و ضابطین آن می باشد.
مراکزدرمان و توانبخشی جامع بیماران روانی مزمن:
به مراکزی اطلاق می‌شود که در آن ترکیبی از خدمات ارائه می شود. مراکزجامع با خدمات شبانه روزی و روزانه و پیگیری درمان و توانبخشی در منزل ، مراکز جامع با خدمات شبانه روزی و روزانه و مراکز جامع با خدمات روزانه و پیگیری در مان و توانبخشی در منزل سه نوع مرکز جامع می باشد. در مراکز جامع در دو نوع اول معرفی دو نفر مسول فنی جداگانه برای خدمات شبانه روزی و روزانه الزامی است.
ارائه خدمات مراقبت و توانبخشی در خانواده:
خدماتی که توسط فردی آموزش دیده از بستگان یا نزدیکان بیمار در راستای ارتقای مهارتهای اجتماعی و سلامت روان بیمارارائه می شود خدمات نگهداری در خانواده اطلاق می گردد.سازمان بهزیستی به منظور تامین هزینه ی دارو و درمان و توانبخشی این دسته از بیماران که در خانواده نگهداری می شوند، کمک هزینه ای در نظر گرفته که بصورت ماهانه در اختیار ایشان قرار داده می شود. در سطح بندی ارائه خدمات توانبخشی به بیماران روانی مزمن لازم است ، مراقبت از بیمار روانی در منزل به عنوان اولویت اول و معرفی بیمار به تیم های پیگیری درمان و توانبخشی در منزل و مراکز روزانه توانبخشی الویتهای بعدی و معرفی بیمار به مراکز شبانه روزی درمان وتوانبخشی بیماران روانی مزمن ،آخرین الویت می باشد. این توالی و سطح بندی باید همواره مد نظر بوده و برای تمامی بیماران اعمال گردد.

نحوه ترخیص بیماران روانی مزمن از مراکز درمان و توانبخشی:
توانبخشی بیماران روانی مزمن در مراکز منجر به توانمند سازی بیماران شده که این امر به مرور زمان باعث می شودا فراد بیماری که در ابتدای پذیرش از استقلال و توانایی برخوردار نبودند ، در نهایت به میزانی از استقلال نسبی و توانایی برسد که در محیط خانواده و اجتماع ضمن برخورداری از حقوق اجتماعی مساوی با سایر افراد در جهت تامین حداقل زندگی خویش تلاش کند. یکی از مهمترین اهداف ساماندهی بیماران روانی مزمن و تاسیس مراکز ، رساندن بیماران به سطحی از استقلال و توانایی است که بتواند ضمن رسیدن به این مراحل ، از مرکز ترخیص و به دامن خانواده و اجتماع بازگردند.
شرایط ترخیص:
در بدو امر ، ترخیص از مراکز توانبخشی و درمانی ، به تشخیص تیم توانبخشی مرکز به سرپرستی و تایید مسئول فنی خواهد بود .
2- ترخیص هریک از بیماران از مراکز توانبخشی و درمانی با رعایت ضوابط ، باید با هماهنگی کمیسیون استانی ساماندهی بیماران روانی مزمن صورت پذیرد .
3- بدیهی است در صورت رضایت خانواده و بیمار برای ترخیص و عدم تمایل به ادامه فرایند توانبخشی با اطلاع کمیسیون ساماندهی و تکمیل فرم شماره 7 ترخیص امکان پذیر است .

دارا بودن شرایط ذیل :
- فقدان علائم بالینی به تشخیص و تایید تیم درمان و روانپزشک بگونه ای که نگهداری بیمار را در خانواده با مشکل مواجه نسازد و یا مخاطرات اجتماعی را ایجاد ننماید.
-رسیدن به سطحی از توانمندی جهت زندگی در سطح خانواده و اجتماع
- فراهم نمودن بستر مناسب در خانواده از طریق ارتباط فعال و موثر آنان برای بازگشت و تداوم حضور بیمار در خانواده
- فراهم بودن شرایط تداوم پیگیری درمان و توانبخشی در منزل .
5- حد اکثر زمان حضور بیمار در مرکز 6ماه ودر صورت اعلام مرکز در خصوص لزوم اقامت بیمار،بیش ازمدت زمان 6 ماه در مرکز لازم است مراتب با ذکر مستندات به کمیسیون استانی ساماندهی بیماران روانی مزمن شارائه ، در صورت تایید کمیسیون مدت اقامت تا 2 ماه قابل تمدید خواهد بود .

مراکز درمان و توانبخشی بیماران روانی مزمن استان :

ردیف کاربری جنسیت شهرستان
1 جامع ( شبانه روزی و روزانه ) مردان قزوین - البرز
2 جامع ( شبانه روزی و روزانه ) زنان قزوین
3 شبانه روزی مردان قزوین -کوهین
4 ویزیت در منزل مختلط قزوین





پیوند ها
آمار سایت
تعداد بازدیدکنندگان کنونی: 1
تعداد کل بازدید کنندگان: 167812